Barbara Haczewska

Nauczycielka geografii z Lublina, działaczka „Solidarności” Regionu Środkowo-Wschodniego i opozycji w latach 1980–1989.

  • Członkini Zarządu Regionu Środkowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność” (1981)
  • Delegatka na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” (1981)
  • Współorganizatorka strajku lubelskich nauczycieli (1981)
  • Działaczka podziemia 1982–1989
Barbara Haczewska
3 maja 2006, w dniu odznaczenia Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Fot. Rafał Michałowski / Agencja Gazeta
To była mała, betonowa przestrzeń, bunkier, w którym nie zmieściłoby się łóżko. Poniżej były urządzenia do pompowania wody. Zeszłam po betonowych klamrach, a potem zamknęła się za mną metalowa klapa. Barbara Haczewska o ukrywaniu się w podziemiach WSK PZL Świdnik w grudniu 1981 — „Kurier Lubelski”, 27 października 2016

Życiorys

Najważniejsze daty

  1. 1942Urodzona 11 maja w Łukowie.
  2. 1971Absolwentka geografii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
  3. 1972–1981Nauczycielka w VIII Liceum Ogólnokształcącym w Lublinie.
  4. 1980Od września w NSZZ „Solidarność”: przewodnicząca Komisji Zakładowej w VIII LO, organizatorka struktur związku w zakładach pracy Lubelszczyzny, lektor związkowy przy Międzyzakładowym Komitecie Założycielskim Regionu Środkowo-Wschodniego. W listopadzie uczestniczka strajku pracowników kultury w Gdańsku.
  5. 1981Delegatka na I Walne Zebranie Delegatów Regionu Środkowo-Wschodniego, członkini Zarządu Regionu i Zarządu Sekcji Oświaty i Wychowania. We wrześniu i październiku delegatka na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. W listopadzie i grudniu współorganizatorka strajku lubelskich nauczycieli: członkini Regionalnego Komitetu Strajkowego Szkół w VIII LO, gdzie 19 listopada zaczął się strajk czynny; do 2 grudnia objął 25 szkół w Lublinie oraz szkoły w Świdniku, Kraśniku, Dęblinie i Puławach1.
  6. 13–16 XII 1981Po wprowadzeniu stanu wojennego, podczas strajku w WSK PZL Świdnik, członkini założycielka Regionalnego Komitetu Strajkowego, odpowiedzialna za kontakty z innymi regionami. Po pacyfikacji strajku przez trzy doby ukrywała się w podziemiach zakładu2, a potem do kwietnia 1982 w ukryciu.
  7. 19824 stycznia zwolniona z pracy.
  8. 1982–1989Działaczka podziemia, m.in. w „Solidarności” Pracowników Oświaty i Wychowania. Współorganizatorka podziemnego nauczania historii dla licealistów i podziemnego Radia „Solidarność” na Lubelszczyźnie. Wielokrotnie zatrzymywana i przesłuchiwana, ponad dziesięć rewizji w mieszkaniu. Służba Bezpieczeństwa, próbując ustalić spikerów Radia „Solidarność” w Świdniku, pobrała od niej próbkę głosu3.
  9. 1987Współtwórczyni kwartalnika filmowego „Niezależny ViR”, powstającego w jej mieszkaniu. Razem z mężem, Ireneuszem Haczewskim, organizowała w domu projekcje filmów niedopuszczonych przez cenzurę — w latach 1987–1988 obejrzało je ponad 1,7 tys. widzów. Współpracowała z mężem, korespondentem Radia Wolna Europa, przy zbieraniu informacji. Na przełomie listopada i grudnia wysłanniczka Tymczasowego Zarządu Regionu do Brukseli.
  10. 1989–1994Nauczycielka w Zespole Szkół Budowlanych w Lublinie, od 1994 na emeryturze.
  11. 2002Członkini Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym, Oddział w Lublinie.

Źródła: biogram w Encyklopedii Solidarności (Marcin Dąbrowski); 1 hasło Strajk nauczycieli Lubelszczyzny 19 XI – 2 XII 1981 i 2 hasło Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL Świdnik w Encyklopedii Solidarności (Marcin Dąbrowski); 3 Ewa Rzeczkowska, Kryptonim „Nadajnik”. Służba Bezpieczeństwa PRL wobec Radia Solidarność w Świdniku w latach 1983–1989, „Roczniki Humanistyczne” 65 (2), 2017.

Wspomnienia

„Na Basię zawsze można liczyć”

Tak mawiała o niej Zenobia Kitówna, przewodnicząca nauczycielskiej „Solidarności” regionu. Kilka chwil z lat 1981–1987, opisanych przez tych, którzy byli wtedy obok.

Lublin, listopad 1981

„Mogę ja”

Jesienią 1981 roku lubelscy nauczyciele upominali się o „szkołę wolną od nacisku administracyjnego, szkołę kierowaną samorządnie, szkołę odkłamaną”. Gdy rozmowy z wojewodą nic nie dały, 16 listopada powołali Regionalny Komitet Strajkowy Szkół. Następnego wieczoru trzeba było rozstrzygnąć, która szkoła zacznie strajk pierwsza – i pierwsza przyjmie na siebie wszystkie konsekwencje.

Zenobia Kitówna wspomina, że członkowie komitetu popatrzyli na siebie w milczeniu. Ciszę przerwała Barbara Haczewska: „Mogę ja”. 19 listopada strajk czynny rozpoczął się w jej VIII Liceum, a w ciągu dwóch tygodni objął ponad trzydzieści szkół Lubelszczyzny.

Strajk czynny nie oznaczał pustych klas. W szkołach odbywały się wykłady o tym, o czym milczały podręczniki, prowadzone przez około dwustu wykładowców. Barbara razem z Lucyną Dumą organizowała te zajęcia: stworzyły „bank” prelegentów i odpowiadały na zamówienia ze szkół.

Noc z 12 na 13 grudnia 1981

„Zawiadamiaj kogo możesz!”

Janina Szymajda wspomina, że dochodziła jedenasta w nocy, gdy zadzwonił telefon. To była Basia: oddziały SB i ZOMO napadły na „Solidarność”. „Zawiadamiaj kogo możesz!” Chwilę później telefon przestał działać. Gdy zaczynał się stan wojenny, Basia ostrzegała innych.

W dniach 13–16 grudnia była w Świdniku, w strajkującej WSK. Weszła do Regionalnego Komitetu Strajkowego i odpowiadała za kontakty z innymi regionami.

Świdnik, 16 grudnia 1981

Trzy doby pod ziemią

Nad ranem 16 grudnia ZOMO spacyfikowało strajk. Barbara zeszła po klamrach do ciasnego betonowego bunkra pod zakładem i przeczekała tam trzy doby. Potem do kwietnia 1982 roku musiała się ukrywać, a 4 stycznia 1982 zwolniono ją z pracy. Katarzyna Słonecka-Jóźwiak z VIII LO wspominała, że „Solidarność ochraniała i ukrywała” Barbarę Haczewską.

Lublin, 20 marca 1987

„Nic nie zostało zakwestionowane”

Rano Służba Bezpieczeństwa przyszła do mieszkania Haczewskich szukać materiałów do audycji podziemnego radia. Funkcjonariusze zerwali łańcuch w drzwiach, narysowali szkic mieszkania i przez ponad dwie godziny przeszukiwali pokój po pokoju, ale mieszkanie było dobrze przygotowane na wizytę nieproszonych gości. W notatce kapitan SB zapisał: „Nic nie zostało zakwestionowane”. I dodał jeszcze, że B. i I. Haczewscy „mają zastrzeżenia co do sposobu otwierania drzwi”.

Zawartość archiwum IPN upoważnia do przedstawienia pięknej postawy Basi, która nigdy nie zawiodła. Zenobia Kitówna, „Nasz jest ten dzień”, 2011

Źródła: Zenobia Kitówna, „Nasz jest ten dzień. Nauczyciele regionu środkowowschodniego wobec komunizmu w latach 1980–1989”, Sandomierz 2011, s. 86–87, 92, 102 (relacja Janiny Szymajdy), 149–150; hasła Strajk nauczycieli Lubelszczyzny i WSK PZL Świdnik w Encyklopedii Solidarności; „Kurier Lubelski”, 27 października 2016.

Uznanie

Odznaczenia

2006Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski — wręczony 3 maja 2006 przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego

Kancelaria Prezydenta RP

2016Krzyż Wolności i Solidarności — wręczony 27 października 2016 w Lublinie

„Kurier Lubelski”

Publikacje

W prasie i radiu

Więcej